İMAM RIZA’NIN MEKANI MEŞHED
Gezi tarihi:08.09.2017
MEŞHED’İN KÜÇÜK DELİKANLISI
İmam Rıza Türbesi’nin ihtişamı ile sarsılıp çıktım.
Neydi o ufak geometrik ayna
parçalarından yapılan bezemelerin ihtişamı öyle. Zamanında Fransa’dan sarayları süslemek için
getirtilen aynalar yolda kırılmış. Ekonomik durum yeniden ayna getirtilmesine
olanak vermeyince, kırık ayna parçalarının değişik geometrik formlarda
kesilerek, duvarlara açı oluşturacak şekilde monte edilmesi şeklinde başlamış
bu bezeme sanatı. Mozaik sanatına benziyor aslında. Ayna bezeme sanatının en
ihtişamlı hali ise İmam Rıza Türbesi’nde.
Türbeden çıkınca Meşhed’in renkli, hareketli
mağazalarının bulunduğu cadde üzerinde bir banka oturdum. Gezdiğim diğer İran
şehirlerinden alışık olduğum üzere, yabancı olduğumu anlayınca yanıma gelip,
sohbet etmek isteyen pek çok kişi etrafımı sardı. İçimden tam çay olsa da ne
söylediklerini anlamaya çalışırken içsem diyordum ki, karşı dükkan çalışanı
sağolsun ikram çayımı da getirdi.
Meşhed’te esnaf Türkçe konuşuyor
ama sokakta benimle konuşmak isteyenlerden fazla Türkçe bilen yoktu,
anlayacağınız etrafımı saran sohbet ehli İranlılar elle kolla Farsça ve az İngilizce ile anlatmaya çalışıyorlar, ben de anladığım
kadarıyla durumu idare etmeye çalışıyordum. Aralarından bir hanım teyze fırlayıp, elle
kolla işaretler yaparak heyecanla bir şeyler söylemeye başladı. Ama tek kelime
Türkçe veya İngilizce bilmiyor. Gelin görün ki, heyecanlı anlatırsa sanki
mucize olup, dile gelecekmişim gibi bir tavır var teyzede. Tam o ara Azerice
bilen biri şans eseri imdadıma yetişti, “hanımefendi, teyze oğlunu seninle
tanıştırmak istiyormuş, burada biraz beklemenizi rica ediyor” dedi. Beni aldı
bir gülme, kısmetim açıldı diye içten içe eğlenmeye başladım. Neyse, iki üç
dakika sonra teyze oğlum dediği 10-11
yaşlarında bir delikanlı ile çıka geldi.
Meğer torununu kastedermiş. Tabi benim kısmet hayallerimde suya düştü. Meğer bu
küçük delikanlı Türk dizilerini seyrederek Türkçe öğrenmiş ve büyükannesi
benimle pratik yapmasını istiyor. Derdini anladım kadıncağızın, İstanbul’dan
gelen birisi ile konuşmaktı onun asıl
istediği. Utangaç küçük Meşhedli delikanlı ile konuşmak en hoşuma giden şey
olmuştu İran’da. Küçücük yüreği başka
bir dili ilginç bir yöntemle öğrenmek için çarpıyordu ve çok da başarılıydı
bence. Kim bilir, yıllar sonra iyi bir yabancı dil uzmanı olacak yetenek ile karşılaşmıştım Meşhed sokaklarında. Tüm
isteklerinin gerçekleşmesini diledim ve gülümseyerek izin istedim etrafıma
toplananlardan.
Not:
Sonradan
farkettim ki küçük delikanlı ile fotoğraf çektirmemişim, çok üzüldüm onunla bir
karemizin olmayışına.
MEŞHED’DE
GÖRDÜĞÜM YERLER
İMAM
RIZA TÜRBESİ
Gezi rotamda
Meşhed son duraktı. Meşhed’in kelime
anlamı şehitlik. Bu şehirde İmam Rıza Türbesi’ni de ziyaret edince mihmandarımız Şii
geleneklerine göre hacı olduğumuzu söyledi. İran’da 3 dini mekan olan
Kum’daki Masume Türbesi, Şiraz’daki Şah
Çerağ Türbesi ve nihayet Meşhed’teki İmam Rıza Türbesi’ni ziyaret edince hacı
olmuştuk. İmam Rıza, Hz. Muhammed’in soyundan gelen 12 imamdan sekizinci olanı ve zehirlenerek öldürüldüğü
bildiriliyor. Ölüm yılı Hicri 200 olarak bildiriliyor. İnternetten hicri yılı
miladi yıla çevirme hesabına göre Miladi 816 çıkıyor. Ama kimi kaynaklar 817
diyor.
Hicri ve Miladi çevirme tekniğini de yazayım madem
bahsettik; İnternetten kopyaladım.
Aslında 6,06 yı 7 ye yuvarlamak lazım bence, bu sefer tarih 815 oluyor……
·
Hicri yılı 33'e bölünüz 200 : 33 = 6,06 (=6)
·
Çıkan sayıyı hicri yıldan çıkarınız 200 -
6 = 194 (1.sayı)
·
1.çıkan sayıyı 622 ile toplayınız. 194 + 622 = 816
Meşhed İran’ın Tahran’dan sonraki ikinci büyük şehri.
En önemli gezilecek yer ise İmam Rıza için yapılmış olan ve hala parça parça
genişletilmeye devam eden, 75.000 dönüm
arazi üzerine kurulmuş türbe. Burası aslında büyük bir kompleks. İçinde
kütüphane, ibadet alanları, yemek bölümü, müze, çok sayıda avlu, medrese, hatta
yatakhane de var. Meşhed’de her yol dönüp, dolaşıp türbeye çıkıyor.
Türbenin yıllık ziyaretçi sayısı için 12 milyon diyen
de var, 20 milyon rakamı veren de. Gördüğüm, alabildiğine kalabalık olduğu. Grup halinde gittiyseniz, mutlaka buluşma noktası belirleyin. Türbe pek çok
avludan oluştuğu için, girdiğiniz kapıda buluşmaya karar vermek ya da altın
kubbeli bölümün önünde buluşmaya
karar vermek naçizane
tavsiyemdir. Hangi kapılardan
geçtiğinize dikkat etmeniz çok önemli, yoksa hem iç mekanlar hem de avlular çok
kalabalık olduğundan ve iç mekanlar ile avlular da birbirine çok benzediğinden gruptan
ayrı kalmanız durumunda birbirinizi bulmanız biraz zor olabilir. Gene de sakın
tedirgin olmayın. En kötüsü türbe dışına çıkıp, adı bilindik bir otel önünde buluşmak
üzere de önceden anlaşabilirsiniz.
İçeri girerken fotoğraf makinasını emanete bırakmak
zorundasınız. Aslında cep telefonunu da içeri almama ihtimalleri varmış. Cep
telefonu elinden alınan da görmedim açıkçası. Büyük çanta ile de girilmesine
müsaade etmiyorlar. Boynuma çapraz taktığım ve cep telefonumun da içine sığdığı
küçük çantam dışında, sırt çantam ve fotoğraf makinamı emanete bırakmak zorunda
kaldım. Girişte hanımları içeri aldıkları kapı önünde çadır dedikleri giysinin
temin edilmesini bekledik bir süre. Türbe içine gayrimüslim almıyorlar, insanın Müslüman olmadığını
anlamanın tek yolu da galiba tipine bakmak. Denk gelmedim ama,
benzetemediklerine Müslüman mısın diye soruyorlar sanırım ve cevabınıza güveniyorlar
olsa gerek.
Türbenin ilk avlusuna girdiğimde ciddi bir kalabalıkla
karşılaştım. Avluya halılar serilmiş ve insanlar bu halıların üzerinde oturarak
dinleniyor ya da ibadet edebiliyorlar.
Avlulardan bir tanesinde dinlenen ve ibadetini yapan
ziyaretçiler. Gerçekten kalabalık, hele ki muharrem ayına ve yas dönemine denk
gelmişseniz daha da kalabalık….
Biz de dinlenelim dedik, o kalabalıkta şaşkınlıktan
niyeyse zafer işareti yapmışım, sağ salim çıktık diye sevinçten herhalde…
Ama asıl türbenin içine girdiğimde karşılaştığım kalabalık inanılmazdı. Hani mahşer yeri gibi derler ya, gerçekten tanıma uygun bir insan seli vardı. Herkes İmam Rıza’nın sandukasına yaklaşmak ve el sürmek istiyordu. Özellikle türbenin yakınına ulaştıklarında gerçekten kederle ağlayanlar gördüm. Aslında türbenin her yerinde çok sayıda ağlayan, yas tutan kişi görebilirsiniz. Çok zor ilerledim sanduka yakınına, ama tam yanına gidemeden döndüm. Klostrofobi sorunum olduğu için, kalabalıkta fenalaşacağımı hissettiğimden bir yerden sonra dönüp, gördüğüm ilk kapıdan başka bir bölüme attım kendimi. Bu arada cep telefonu ile fotoğraf da çekebiliyordum. Hatta hassasiyet gösterilerek bazı alanlarda video bile çekilebilir. Diğer bölümde de fotoğraf çekerken, görevli bir hanım elindeki ucu tüylü sopa ile pıt pıt omuzuma dokunup, “no foto” dedi. Meğer o bölüm sadece kadınlara aitmiş, o nedenle hassasiyet göstermiş. Neyse gördüğüm ilk kapıdan başka bir bölüme geçtim ki, ağzım açık kaldı. Çok yüksek kubbeli , son derece geniş bir bölmeye ulaşmıştım ve diğer bölümlerde olduğu gibi burası da küçük ayna parçaları ile bezenmişti. Gerçekten o kocaman mekanda ayna yansımaları çok değişik bir ambiyans yaratıyor. Aslında bu kompleks pek çok mimari süsleme sanatını beraber görebileceğiniz bir mekan. Ayna parçaları ile bezeme, duvar boyama teknikleri, ahşap işlemeciliği, altının mimaride kullanımı, alçı ile süsleme….özetle ne ararsanız var ama ille de o kırık ayna parçalarının alçı üzerine yapıştırılarak yapıldığı bezemeler gerçekten ihtişamda son perde…… 😊
Ayna ile bezenmiş tavan ve kolonlar…
Bazı bölümlerde ise zaten süslemelerin ihtişamı
yetiyor, bir de kocaman avize ile iyice işi mühürlemişler…..
Bu kadar aynayı tavana, duvarlara işlemek ne kadar
vakit alıyordur acaba?
Dedim ya, sadece ayna parçaları ile bezeme işi değil,
başka süsleme sanatları da kullanılmış diye, buyurun çiniler…..
Hala bezemeye devam etmişler, şıkır şıkır her yer….
Devam ediyor ayna işçiliği…..
Bazı bölümlerde tavan o kadar yüksek ki, bir de ayna
yansımaları mekanı iyice geniş gösteriyor ve nefessiz bakakalıyorsunuz mekana….
Sadece bu sütundaki ayna parçaları benim evin tavan ve
duvarlarını bezemeye yeter diye düşünmüştüm gördüğümde….
Bir üstteki yüksek tavanlı bölümün yan çekilmiş
versiyonu…..
Nispeten sakin diyebileceğim bir bölüm…herkes
ibadetinde. Ayrıca köşeye çekilmiş ya da huşu içinde oturan ziyaretçi sayısı da çok
fazla…..
Gene bana vay vay vay dedirttiren yüksek tavanlı ve
4-5 adet sırayla yerleştirilmiş devasa avizelerden oluşan bir bölüm…..
Bu kareyi de paylaşmadan yapamadım. Çini görüntüsü verilmiş kağıt kaplama alan…her bölümde ihtişam varken, niye bu kısım böyle es geçilmiş anlamadım. İmam Rıza Kompleksinin inşası için ziyaretçilerden çok ciddi bir bağış toplanıyormuş, hatta yazdığım gibi temizlik işleri bile gönüllülük usulüne göre yapılıyormuş. Eh dedim, bu kadar kusur kadı kızında da oluyor, bir yerde pes demiş sanatçı…..
Türbenin olduğu dış avluya çıkıldığında ise türbenin altın kaplama kubbesi size “ooooo” dedirttiriyor. 42 merte çaplı kubbe 7 metre yüksekliğinde, yani neredeyse 2,5 katlı bina yüksekliğinde. Geniş açılı makinaya çok ama çok ihtiyacım olduğu anlardan biriydi ama kameram emanetteydi maalesef.
Akşamüzeri zamanıydı ve hafiften aydınlatma başlamıştı
dış mekanda.
Avluların birinden diğerine geçit veren kapılardan biri.
Üzerinde Muharrem ayı nedeniyle asılmış döviz var.
Avlulara geçit veren kapılardan bir tanesinin tavan
kısmı…..
Altın işlemeli kapı…..buyurunuz
Son karemin ise
altın işlemeli bölümümün daha yakından çekilmişi olsun istedim…..
Avlunun birinde gezerken bir cenazenin tabut içinde taşınmasına da denk geldim. Çok az uğurlayanı vardı. Lailaheillallah diyerek tabutu taşıyıp, alanın dışına çıkarttılar. Ademoğlunun hep yaptığı gibi dedikodu yaptık biz de arkasından, fakir herhalde ki pek uğurlayanı yok diye…. ☹
Gezdiğim yerlerde insanların neler yaptığına, nasıl
davrandığını gözlemlemeye bayılırım, çünkü insanların dışarıdaki halleri,
farkına varmadan yaptıkları şeyler kültürlerinin çok önemli bir parçası. Neyse,
seyre dalmış gezerken, türbede pek çok
görevlinin huşu içinde temizlik yaptığını gördüm ve burayı temiz tutmanın da
öyle kolay olmayacağını düşündüm. Mihmandarımızın verdiği bilgiye göre; türbe için çalışmak son derece önemli, bir
anlamda hem prestij hem de ibadet gibi sayıldığından,
pek çok kişi ücretsiz çalışmak için sıraya giriyormuş. Aslında camları silerken
gördüğünüz birisi Meşhed’in çok ileri gelen, varlıklı bir ailesinin mensubu
olabilir mesela.
Türbe içinde 3 tane de müze var. Vaktim olmadığı için
giremedim ama, zamanınızı ayarlayıp, mutlaka görmeniz gerekir dedi konuştuğum
pek çok ziyaretçi. Bunlar;
1-Kuran Müzesi
(el yazması kuran-ı kerimler yer alıyor)
2-Halı Müzesi
(değişik halıların sergilendiği müze)
3-Merkez Müze (tarihi objelerin sergilendiği müze)
MEŞHED
HAKKINDA GENEL BİLGİ, MEŞHED’İN SOKAKLARI
VE ÇARŞILARI
Din turizmini elinizle tutabilecekmiş gibi yoğun
hissediyorsunuz gezerken. Türbe gezisinden sonra attım kendimi Meşhed
sokaklarına. Çok sayıda diğer Müslüman ülkelerden gelen ziyaretçi var.
Meşhed’te bizdeki metrobüs sistemine benzeyen bir ulaşım sistemi var, ama
kullanmadım.
Alış-veriş için çok alernatif var. Kuyumcular,
baharatçılar, giyim-kuşam, hediyelik eşyalar göz alıcı. Ama ne yazık ki almayı
planladığım şahmaranı bulamadım, hani şu bilek ve orta parmağa takılan yüzük ve
bileziğin el üzerinden süsleme ile birleştirilmiş şekli olan takı. Meğer modası
geçmiş, öyle dedi kuyumcular. Ben de hevesimi Mardin’e saklıyorum, daha olmadı yaşasın!
İstanbul Kapalı Çarşısı. Kapalı çarşı
mantığında inşa edilmiş alış-veriş alanları olduğu gibi, cadde boyunca dizi
dizi mağazalarda da gayet güzel vakit geçirilebilir. Türbeye yakın çok fazla
lüks otel mevcut. Caddelerde damak zevkinize uygun bulabileceğiniz pek çok
restoran olduğu gibi, marketlerden ya da meyve-sebze satıcılarından da yiyecek
ihtiyacınızı karşılayabilirsiniz.
Caddelerde karşılıklı sıra sıra mağazalar kesinlikle
gezilmeli. Hava kararınca ışık şöleni oluyor caddeler. Bir de sokaklarda
banklara oturup, geleni geçeni seyretmek bile değişik geldi bana. Gittiğim
yerlerde zaten severim sokakta gezen insanları gözlemlemeyi.
Meşhed İmam Rıza için türbe yapılmasından sonra insanların
yaşayacağı şehir haline gelmiş ve burada 2 büyük vakıf mevcut. Buraya yakın TUS şehri aslında ilk yaşam
alanı. İran-Irak savaşı sırasında bu şehir coğrafi konumu nedeniyle çok göç
almış. Meşhed’e ulaşırken ve şehrin
merkezine yaklaşırken otobüsten gördüğüm şey sağlı sollu pekçok bölgenin yeşil
alan ve park olması. Yapılanmada ise Tahran’daki gibi büyük binalara yer
verilmesi. İran’da öyle gökdelen filan yok. En yüksek binaları sadece Tahran ve
Meşhed’de gördüm. Ona da İstranbul’da yaşayan biri olarak yüksek diyemem.
Meşhed’e giderken İranlı olan otobüs şoförümüz kadınlı
erkekli karışık oturmamızın sorun olabileceğini söylediği için otobüste haremlik
selamlık yaptık. Diğer şehirlere giderken haremlik selamlık uygulaması olmadı. Meşhed
için ise tedbiren uyalım dedik grupça…..
NAÇİZANE
GÖZLEMLERİM, TAVSİYELERİM VE KATILMASAM, GÖRMESEM DE ÖĞRENDİKLERİM
1-İmam
Rıza Türbesi ve Kompleksi zaten Meşhed’e gitmenin ana nedeni. Mutlaka
gezilmeli.
2-Yukarıda
bahsettiğim diğer müzelere de vakit ayırmak gerekli, ziyaret edenlerden teyit
ettim. Ama maalesef vaktim olmadı.
3-Meşhed’de
çarşıları, dükkanları, mağazaları mutlaka gezin. Esnaf içinde Türkçe konuşan bulabilirsiniz
rahatlıkla. Takıyı Meşhed’den de alma şansınız var. Gerçekten çok alternatif
bulabilirisniz, çünkü turist kaynıyor ve
dolayısıyla binbir çeşit mağaza, dükkan alternatifiniz var. PAZARLIK YAPIN,
tekrar yazıyorum PAZARLI YAPIN….Bir daha diyorum PAZARLIK YAPIN.. 😊
4-Meşhed
cadde ve sokaklarında avare avare gezmenizi tavsiye ederim ki benim tüm
şehirlerde yaptığım en tipik iştir. Çok ilginç oluyor.
5-Bir
banka oturun, soluklanın. Gelenle geçenle el kol yordamıyla da olsa konuşun
derim. Azerice bilene de denk
geleceksiniz mutlaka. Bu merakım, yazımın başında anlattığım küçük bir dil
meraklısı delikanlı ile tanışmama sebep oldu 😊
6-Türbeyi
fotoğraflarken telaşa gerek yok. Kimse fotoğraf çekilmesini engellemiyor, neden
çekiyorsun diyen de yok. Çok iyi kareler yakalama şansınız var ama biraz yavaş
gezmek lazım. Şahsen vakitsizlikten koşturmaca halinde çektiğim fotoğraflarla
yetinmek zorunda kaldım. Tabi CEP TELEFONU ile. Fotoğraf makinasını içeri
alsalar, akşam uzun pozlama ile çok güzel kareler çıkar. Keza iç mekanda da
öyle. Napalım, çektiğim kadarıyla yetinmek zorundayım bu seferlik ☹
7-Türbe
içinde okunan kuran ve ezana mutlaka kulak verin, çok güzel bir tavırla
okuyorlar.
Seven bir arkadaşımın da dediği gibi “güzel şeyler”
Sevgiyle kalın
Mürüvet Gündüz
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder